Hygyrchedd

Font Size cy

100% 150% 200%

background colour cy

cy Cyferbynnedd
Cau Ailosod

PLAS TIRION

Manylion y Safle

© Copyright and database right 2019. All rights reserved. Ordnance Survey licence number 0100022206

NPRN 27773

Cyfeirnod Map SH85NW

Cyfeirnod Grid SH81035910

Awdurdod Lleol Conwy 

Hen Sir Dinbych

Cymuned Bro Garmon

Math o Safle TY

Dosbarth Cyffredinol DOMESTIG

Cyfnod 16eg Ganrif, Ôl-Ganoloesol

Disgrifiad o´r Safle Tŷ o’r 16eg ganrif wedi’i adeiladu o rwbel, gyda thoeau llechi ar oleddf, talcenni plaen a chyrn simdde uchel o garreg yw Plas Tirion, Bro Garmon. Mae cynllun y tŷ ar ffurf F (ffurf E gynt) gyda chroes-adain dalcennog drillawr ymestynnol ar ochr dde’r prif floc deulawr. Mae ganddo borth talcennog trillawr gyda bwa segmentol a drws stydennog gwreiddiol o dderw. Mae gan y ffenestri afreolaidd fframiau pren o’r 20fed ganrif a linteri cilan o lechen o tua 1840. Mae’r rhan fwyaf o’r agoriadau’n wreiddiol. Mae gan yr ochr dde-ddwyreiniol borth talcennog unllawr gyda mynedfa bengrwn a drws cyffelyb. Ceir nifer o nodweddion gwreiddiol y tu mewn i’r adeilad, gan gynnwys byrddau llawr y llawr cyntaf a’r atig a ffrâm drws wedi’i phegio o dderw.

(Ffynhonnell: disgrifiad yn rhestr Cadw)
J. Hill 21/06/2004

YCHWANEGOL:
Clwstwr o adeiladau aml-gyfnod yn nyffryn Conwy yw Plas Tirion. Mae sawl rhesiad o adeiladau fferm o dan y prif dŷ sy’n cynnwys tŷ cynharach.

1. Mae gan y prif dŷ aml-dalcennog olygfeydd dros ddyffryn Conwy. Tŷ bonedd adeiniog ydyw gyda rhesiad neuadd cynllun-T a chroes-adain, a phorth lloriog a grisiau sy’n ffurfio ymestyniadau yn y ffrynt a’r cefn. Cynllun tair-uned sydd i’r llawr gwaelod, lle mae parlwr, neuadd, a chegin. Mae gan y rhesiad neuadd fanylion mowldin-ofolo (y trawstiau, ffenestri a fframiau drws) a sawl silff simdde o blastr wedi’u dyddio 1626 ac 1628. Mae gan y groes-adain drillawr do o gyplau trawst-croes; mae gan y rhesiad neuadd deulawr do o drawstiau rhwymo gyda phwyslathau ar oleddf.
Cafodd y rhesiad neuadd ogleddol dyddiedig 1626-28 ei dendroddyddio ond methwyd â chael cadarnhad o’r dyddiad. Sut bynnag, cafwyd dyddiad o 1565 ar gyfer y groes-adain ddeheuol lle mae’r gegin.

2. Mae’r adeiladau fferm islaw’r tŷ yn cynnwys rhesiad adfeiliedig sy’n ymgorffori cwpl bongam nodedig gyda llafnau o ruddin sgwâr (y goeden gyfan) yn hytrach na phreniau wedi’u haneru. Mae’r nenfforch a’r tulathau wedi’u duo gan fwg ac roeddynt yn perthyn i adeilad domestig canoloesol. Dyma gwpl terfynol y coridor mewn rhesiad i lawr llethr sydd wedi cael ei ailadeiladu y tu hwnt i’r bae llofftiog yn y pen, er bod peth fframio o ddyddiad ansicr wedi’i ymgorffori yn y waliau cerrig. Mae nenffyrch coeden-gyfan i’w cael ymhlith nenffyrch cyn-1400 yn Lloegr (ond ni chafwyd hyd iddynt yng Nghymru). Fel mae’n digwydd, dangosodd gwaith samplu i’r coed gael eu torri i lawr ar ddiwedd y 15fed ganrif, efallai ar adeg pan nad oedd coed mawr ar gael. Mae cysylltiad rhwng y nenfforch a thrawst diweddarach yn y coridor, a all fod yn gysylltiedig â llawr mewnosodedig.

Felly o ganlyniad i’r gwaith dyddio coed mae gennym gronoleg ddiddorol ac annisgwyl o fanwl ar gyfer y safle:
1498 tŷ neuadd ffrâm nenfforch
1545/46 trawst wedi’i osod (lofft) ym mhen coridor y tŷ neuadd
1565+ tŷ Eryri (= adain ddeheuol)
1626-8 Helaethu: mae’r tŷ Eryri yn dod yn adain gegin y rhesiad newydd.
NPRN27773.

R.F. Suggett/CBHC/Gorffennaf 2012

Delweddau Digidol

Chofnodion Archifol

Adnoddau Ar-lein